İkta Sistemi Nedir?

İkta Sistemi Nedir? İkta Sistemi Amacı, Faydaları ve Özellikleri

İkta Sisteminin Osmanlı Devleti'ndeki Karşılığı Nedir? İkta Sistemi Önemi Nedir? İkta Sistemi Tarihi

İkta sistemi, devlete ait toprakların aylık veya yıllık vergi gelirlerinin devlet görevlilerine maaş karşılığı olarak verilmesidir. Bu yazımızda İkta sistemi nedir? İkta sistemi tarımsal üretimin gelişmesine ne gibi katkılar sağlamıştır? İkta sisteminin faydaları nelerdir? İkta sisteminin devlete katkıları nelerdir? İkta sistemi amacı nedir? İkta sisteminin önemi ve özellikleri nelerdir? sorularını yanıtladık. İkta sistemi, devlete ait toprakların aylık veya yıllık vergi gelirlerinin devlet görevlilerine maaş karşılığı olarak verilmesidir.

İkta Ne Demek?

Arapça bir sözcük olan ikta, dağıtım anlamındadır. İkta, Arapça’daki “kesmek, ayırmak” anlamındaki kat‘ kökünden gelmektedir. İkta ile ilgili diğer kavramlar:

İktadar (İktai): Kendisine ikta verilen kimse.

Mukta: İkta edilen şey.

Katia: İkta üzerinden alınan vergi.

Mukataa: Devletin gelirlerinin açık arttırma ile toplanması.

İkta Sistemi Nedir?

Bir ekonomi kavramı olarak İkta, devlete ait toprakların aylık veya yıllık vergi gelirlerinin devlet görevlilerine maaş karşılığı verilmesidir. İkta topraklarının mülkiyeti devlettedir. İkta sisteminde devlet ikta topraklarından elde edeceği gelirleri hizmetleri karşılığında devlet görevlilerine ve askerlere aktarır. İkta sistemi kısaca aşağıdaki videoda yer almaktadır;

İkta sistemi ne demek? Selçuklu Devleti’nde maaş olarak kullanılan toprağa verilen isimdi. Asker ve devlet memurlarına, devlet için yaptıkları hizmetler karşılığında, belirli bir süre için ikta adı verilen bu topraklar verilirdi. Verilen bu toprakların vergi gelirleri de ikta sahiplerinin kazançları haline gelmiş olurdu. İkta arazisinin sahibi olan kişiler, kendilerine verilen topraklar karşılığında asker yetiştirmek durumundaydılar. Devlete verdikleri hizmetin süresi dolduğunda ise bu toprak ellerinden alınırdı. Bu topraklar her daim devlete bağlı kalırdı fakat denetimi ve kullanımı memur veya asker olan kişide olmaktaydı.

İkta sisteminin açıklaması; Türk tarihinde Büyük Selçuklular döneminde Nizamülmülk tarafından geliştirilen ve uygulamaya konulan bir sistemdir. Daha sonrasında da diğer Türk-İslam devletlerinde uygulanmış olan bir sistemdir. Özetle ikta sisteminin anlamı toprakların vergi gelirlerinin devlet giderlerine doğrudan aktarılmasıdır.

İkta Sisteminin Diğer Adı

İkta sistemi ikta edilme türüne göre iktau’t-temlik, iktau’l-istiğlal ve iktau’l-irfak olarak da adlandırılmaktadır. Bu tanımlamalar ikta sisteminin eş anlamlısı olarak kullanılmaktadır. İkta sisteminin Osmanlı Devleti’nde karşılığı ise Tımar Sistemi’dir. Tımar veya Dirlik sistemi de ikta sisteminin diğer adıdır.

İkta Sisteminin Tarihsel Gelişimi

İkta sistemi nereden geldi? İkta adı verilen bu toprak sistemini tarihte birçok uygarlık birbirinden bağımsız olarak farklı yerlerde ve zamanlarda uygulamıştır. Dolayısıyla Orta Doğu’da İkta adı verilen bu sistem, farklı adlarla ve farklı biçimlerde tarihte birçok devlette kullanılmıştır. Arap yarımadasında İkta sistemi tarihte ilk olarak İslamiyet öncesinde Main, Sebe ve Himyeri devletlerinde görülmüştür.

İkta sistemini tarihte ilk uygulayan Türk devleti Büyük Selçuklu Devleti olmuştur. Türkiye Selçukluları ve Anadolu’da kurulan Türk Beylikleri de ikta sistemini uygulamıştır. Osmanlı Devleti ise tımar sistemi adı altında ikta sistemini uygulamıştır.

Tassili-n-Ajjer’de (Cezayir) Tarım ve Hayvancılık

İkta sistemi tarihi ile ilgili aşağıdaki soruları yanıtlayalım;

İkta Sistemini Kim Kurdu?

Tarihte ikta sistemine benzer birçok farklı sistem uygulanmıştır. Ancak ikta adı verilen bu toprak sistemi tarihte ilk kez Arap yarımadasında uygulanmıştır. Main Devleti’nde kabile reislerine ve yakınlarına ikta verilmiştir. Dolayısıyla ikta sistemini kuran Main Devleti yöneticileridir.

Türk tarihinde ise Büyük Selçuklu Devleti veziri Nizam-ül Mülk tarafından kurulmuştur. Daha doğrusu varolan sistem geliştirilerek uygulanmıştır.

İkta Sistemi İlk Kez Ne Zaman Uygulandı?

İkta sistemi ne zaman başladı? sorusuna verilebilecek kesin bir yanıt olmasa da Main Devleti ile birlikte M.Ö.  8. yüzyılda başladığı düşünülebilir. İkta sistemi ilk kez M.Ö. 8. yüzyılda uygulanmıştır.

İkta Sistemi Nasıl Ortaya Çıktı?

İslamiyet’ten önce Güney Arabistan’da bazı toprakların vergisini ödemek koşuluyla kabile reislerine veya askerlik görevi karşılığı komutanlara verilmiştir. Bazı topraklar ise savaş sonrası onları işleyebilecek köylülere verilmiştir. Dolayısıyla bu uygulamalarla birlikte ikta sistemi ortaya çıkmıştır.

İkta Sistemi İlk Kez Hangi Devlet Tarafından Oluşturulmuştur?

İslamiyet öncesinde Arabistan’da kurulan Main Devleti, Sebe Devleti ve Himyeri Devleti’nde ikta sistemi ilk kez uygulanmıştır. Ancak aynı dönemlerde Sasanilerde de ikta sistemi kullanılmaktadır. Türk tarihinde ise ikta sistemini ilk kez uygulayan Büyük Selçuklu Devleti’dir.

İkta Sistemi İlk Defa Hangi Halife Zamanında Uygulanmıştır?

İslamiyet’ten sonra da Arabistan’da ikta uygulanmıştır. İkta sistemi ilk kez Halife Hz. Ebu Bekir döneminde uygulanmıştır. Bu dönemde Yemame’de bir bölge ikta edilmiştir.

Tarım Tarihi
Eski Mısır’da Tarım

İkta Sisteminin Amacı Nedir?

  • Ülkede toprağa bağlı üretimi arttırmak,
  • Sürekli ve etkili bir ordu oluşturmak,
  • Merkezi otoriteyi güçlendirmek,
  • Mali alanda pratik bir yol izlemek (vergi toplamak ve maaş vermekle uğraşmamak gibi)

İkta Sisteminin Özellikleri Nelerdir?

  • İkta sisteminde topraktan gelen vergi, ikta sahibine gelir olarak verilirdi.
  • Verilen toprağın ikta sahibinde uzun bir süre kalması durumunda, babadan oğula geçme durumu söz konusu idi.
  • İkta sisteminde, ikta sahibi kişiler ve köylü halk arasındaki ilişkiler belirli yasa ve kurallarla koruma altına alınmıştı.
  • İkta sahipleri, kendilerine verilen toprak karşılığında asker yetiştirirlerdi.
  • İktadan elde edilen gelir kişinin yaptığı hizmetin boyutuna göre değişmekteydi.
  • İkta sahibi olan kişi kendi isteği ve menfaati doğrultusunda toprağını satamaz ya da devredemezdi.
  • Dönemin kadıları, ikta sahiplerini denetlerlerdi.
  • Eğer verilen toprak geçerli bir mazeret olmaksızın üç yıl boyunca boş bırakılırsa, ikta sahibinden geri alınırdı.

İkta Sisteminin Önemi Nedir?

İktanın uygulanması tarih boyunca geliştirilen ekonomik sistemlerin en belirleyici ölçütlerinden biri olan mülkiyet sistemi içinde önemli bir yere sahiptir. İslam tarihinde önemli bir yer tutan bu toprak sistemini Asya tipi üretim tarzı modelindedir. Bazı araştırmacılara göre ikta sistemi İslam sosyalizminin temelini oluşturmaktadır. Çünkü merkezi otoritenin mülkiyet alanına bir sınır koymaktadır ikta sistemi.

İkta Sisteminin Faydaları Nelerdir?

  • Bu sistem sayesinde devlet, asker yetiştirmek için ek bir para ayırmak durumunda kalmıyordu.
  • Devlet yöneticilerinin halk ve ülke üzerindeki etkisi, gücü ve otoritesi artmıştır.
  • Ülkede bulunan tarım arazilerinin sürekli ve verimli bir biçimde işlenmesi sağlanmıştır.
  • Maaşlar para şeklinde verilmek yerine toprak şeklinde verildiğinden devletin maaş konusunda yaşadığı güçlükler azalmıştır.
  • Toprakların verimli kullanılmasının yanı sıra askerlerin yetiştirilmesi de artmış ve hızlanmıştır.
  • Göçebe olarak yaşamlarını sürdüren Türkmenlerin yerleşik hayata geçmeleri sağlanmıştır.

İkta Sistemi Hakkında Detaylı Bilgi

İkta sistemi hakkında detaylı bilgi verelim. Aşağıdaki sorular çerçevesinde ikta sistemini daha ayrıntılı inceleyelim;

İkta Sistemi Nasıl Uygulanır?

İkta, farklı ülkelerde farklı biçimde uygulanmıştır. Her ülke farklı kurallarla bu sistemi uygulamıştır. Örneğin Büyük Selçuklu Devleti’nde askerlerin maaşları da bu sistemden karşılanıyordu. Bu soruyla ilgili olarak ikta sistemi özellikleri başlığını inceleyebilirsiniz.

İkta Sistemi Kaça Ayrılır?

İkta iktau’t-temlk, iktau’l-istiğlal ve iktau’l-irfak olmak üzere üçe ayrılır. İktau’t-temlik, mevat arazi, mamur topraklar ve madenler gibi taşınmazlar üzerine uygulanır. iktau’l-istiğlal, daha çok haraç veya öşür arazisi üzerinde kiralama biçiminde uygulanır. iktau’l-irfak ise, pazar yerleri, konaklama yerleri, su rezervleri gibi alanlarda uygulanır.

İkta Sisteminin Devlete Katkıları Nelerdir?

İkta sisteminin Türk-İslam devletlerine sağladığı yararlar nelerdir? sorusunu yanıtlayalım. Hazırlanmaktadır…

İkta Sistemi Tarımsal Üretimin Gelişmesine Ne Gibi Katkılar Sağlamıştır?

Hazırlanmaktadır…

İkta Sisteminin Osmanlı Devleti’ndeki Karşılığı Nedir?

İkta sistemi diğer adı veya ikta sistemi eş anlamlısı tımar sistemi midir? Selçuklular başta olmak üzere Türk İslam Devletleri tarafından kullanılmış olan bir sistemdir. Bu devletlerden sonra Osmanlı Devleti de ikta sistemine benzeyen bir sistem kulanmıştır. Bu sistemin adı ise Tımar (Dirlik) Sistemi‘dir. İkta sisteminde olduğu gibi devlet memurlarına ve askerlere hizmetleri karşılığında verilen topraklardan oluşmaktaydı. Tımar sisteminde verilen toprak parçalarına dirlik adı verilirdi. Bu dirlikler kendi içlerinde üç kategoriye ayrılıyordu; tımar, zeamet ve has.

Tımar, çeşitli savaşlarda üstün başarı göstermiş olan asker ve sipahilere verilen araziler idi. Bu arazilerin geliri diğerlerine oranla daha düşüktü. Zeamet de tımarda olduğu gibi bazı savaşlarda üstün başarı göstermiş askerlere ve sipahilere verilirdi. Bunun yanı sıra bazı devlet adamlarına da verilirdi. Zeamet arazilerin geliri tımara oranla daha yüksek ama has arazilerden daha azdı. Has, padişahlarına, ailelerine, beylerbeyine, sadrazamlara, vezirlere, beylerbeyine ve sancak beylerine verilen arazilerdi. Bu arazilerin gelirin hepsinden daha fazlaydı. Tımar sahipleri de ikta sisteminde olduğu gibi asker yetiştirmek zorundaydılar. Vergi gelirlerinin belli bir kısmı ile atlı asker yetiştiriyorlardı.

İkta Sistemi ile Tımar Sistemi Arasındaki Farklar Nelerdir?

İkta sistemi ve tımar sisteminin karşılaştırılması için Tımar Sistemi Nedir? Tımar Sistemi’nin Faydaları başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Hazırlanmaktadır…

11 Yorum Yapıldı
  1. Fatma Sungur Diyor ki:

    İkta sistemi ile tımar sistemi özellikleri aynı mı

    1. Nurhan Diyor ki:

      Bence hayır. İkta sistemi ile Tımar sistemi genel olarak birbirine benzese de işleyişleri farklı.

    2. Sibel Diyor ki:

      İkta sistemi ile tımar sistemi özellikleri büyük ölçüde benzemektedir. Hatta ikta ve tımar aynı bence.

    3. Gülbin Diyor ki:

      Hayır ikisininde yönetim sistemi farklı

  2. Çağla Diyor ki:

    Güzel ama bence mantıklı olmamış ikta ve tımar sistemleri aynı değil ki. Tımar Sistemi ile İkta sistemi arasındaki farklar bir hayli fazla.

    1. Ayşegül Diyor ki:

      ikta sistemi tarihte ilk kez orta doğuda

      1. Gülbin Diyor ki:

        Hayır ikisininde yönetim sistemi farklı

  3. Süleyman Diyor ki:

    İkta sistemi üzerine çok iyi baya baya iyi bir yazı. Tarih dersi ödevi için işe yarar.

  4. Ergun Diyor ki:

    İkta Sistemi tarihte ilk olarak Hz. Ömer Döneminde başlamıştır.

  5. Serhat Diyor ki:

    Aynen öyle Nurhan. İkta sistemi hakkındaki yorumuna katılıyorum.

  6. Şenol Diyor ki:

    yapılmış en güzel tarih sitesi derstarih.com bence. tarih dersi ile ilgili aradığım her şeyi bulabiliyorum. Teşekkürler emeği geçenlere.

Yorum Yapın

Ders: Tarih, kullanıcı deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Sitemizi kullanmaya devam ederek çerez politikamızı onayladığınızı kabul edeceğiz. Kapat Ayrıntılı Bilgi