Ders: Tarih
Türkiye'nin Tarih Dersi Sayfası! Tarih dersi ve Tarih ile ilgili özgün yazılı ve görsel içerikler. Tarih ile ilgili her şey burada!

İkta Sistemi Nedir? İkta Sisteminin Özellikleri Nelerdir?

İkta Sistemi Nedir?
0 3.342

İkta sistemi, Büyük Selçuklular ve Anadolu Selçukluları döneminde Nizamülmülk tarafından ortaya çıkarılan ve uygulamaya konulan bir sistemdir. Daha sonrasında da her Türk İslam devletinde uygulanmış olan bir sistemdir.

İkta Sistemi Nedir?

İkta, Selçuklu devletlerinde maaş olarak kullanılan toprağa verilen isimdi. Asker ve devlet memurlarına, devlet için yaptıkları hizmetler karşılığında, belirli bir süre için ikta adı verilen bu topraklar verilirdi. Verilen bu toprakların vergi gelirleri de ikta sahiplerinin kazançları haline gelmiş olurdu. İkta arazisinin sahibi olan kişiler, kendilerine verilen topraklar karşılığında asker yetiştirmek durumundaydılar. Devlete verdikleri hizmetin süresi dolduğunda ise bu toprak ellerinden alınırdı. Bu topraklar her daim devlete bağlı kalırdı fakat denetimi ve kullanımı memur veya asker olan kişide olmaktaydı.

İkta Sisteminin Özellikleri Nelerdir?

  • İkta sisteminde topraktan gelen vergi, ikta sahibine gelir olarak verilirdi.
  • Verilen toprağın ikta sahibinde uzun bir süre kalması durumunda, babadan oğula geçme durumu söz konusu idi.
  • İkta sisteminde, ikta sahibi kişiler ve köylü halk arasındaki ilişkiler belirli yasa ve kurallarla koruma altına alınmıştı.
  • İkta sahipleri, kendilerine verilen toprak karşılığında asker yetiştirirlerdi.
  • İktadan elde edilen gelir kişinin yaptığı hizmetin boyutuna göre değişmekteydi.
  • İkta sahibi olan kişi kendi isteği ve menfaati doğrultusunda toprağını satamaz ya da devredemezdi.
  • Dönemin kadıları, ikta sahiplerini denetlerlerdi.
  • Eğer verilen toprak geçerli bir mazeret olmaksızın üç yıl boyunca boş bırakılırsa, ikta sahibinden geri alınırdı.

İkta Sisteminin Faydaları Nelerdir?

  • İkta sistemi sayesinde devlet, asker yetiştirmek için ek bir para ayırmak durumunda kalmıyordu.
  • Devlet yöneticilerinin halk ve ülke üzenirindeki etkisi, gücü ve otoritesi artmıştır.
  • Ülkede bulunan tarım arazılerının sürekli ve verimli bir biçimde işlenmesi sağlanmıştır.
  • Maaşlar para şeklinde verilmek yerine toprak şeklinde verildiğinden devletin maaş konusunda yaşadığı güçlükler azalmıştır.
  • Toprakların verimli kullanılmasının yanı sıra askerlerin yetiştirilmesi de artmış ve hızlanmıştır.
  • Göçebe olarak yaşamlarını sürdüren Türkmenlerin yerleşik hayata geçmeleri sağlanmıştır.

İkta Sisteminin Osmanlı Devleti’ndeki Karşılığı Nedir?

İkta sistemi, Selçuklular başta olmak üzere Türk İslam devletleri tarafından kullanılmış olan bir sistemdir. Bu devletlerden sonra Osmanlı Devleti de ikta sistemine benzeyen bir sistem kulanmıştır. Bu sistemin adı ise “Tımar (Dirlik) Sistemi”dir. İkta sisteminde olduğu gibi devlet memurlarına ve askerlere hizmetleri karşılığında verilen topraklardan oluşmaktaydı. Tımar sisteminde verilen toprak parçalarına dirlik adı verilirdi. Bu dirlikler kendi içlerinde üç kategoriye ayrılıyordu; tımar, zeamet ve has.

Tımar, çeşitli savaşlarda üstün başarı göstermiş olan asker ve sipahilere verilen araziler idi. Bu arazilerin geliri diğerlerine oranla daha düşüktü. Zeamet de tımarda olduğu gibi bazı savaşlarda üstün başarı göstermiş askerlere ve sipahilere verilirdi. Bunun yanı sıra bazı devlet adamlarına da verilirdi. Zeamet arazilerin geliri tımara oranla daha yüksek ama has arazilerden daha azdı. Has, padişahlarına, ailelerine, beylerbeyine, sadrazamlara, vezirlere, beylerbeyine ve sancakbeylerine verilen arazilerdi. Bu arazilerin gelirin hepsinden daha fazlaydı. Tımar sahipleri de ikta sisteminde olduğu gibi asker yetiştirmek zorundaydılar. Vergi gelirlerinin belli bir kısmı ile atlı asker yetiştiriyorlardı.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.

Ders: Tarih, kullanıcı deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Sitemizi kullanmaya devam ederek çerez politikamızı onayladığınızı kabul edeceğiz. Kapat Ayrıntılı Bilgi