Saltanatın Kaldırılması

Saltanatın Kaldırılması Nedenleri, Sonuçları ve Önemi

Saltanat Nedir? Saltanatın Kaldırılması Kanunu

Bu yazımızda Saltanat nedir? Nasıl işler? Saltanat ne zaman, nerede, niçin ve kim tarafından kaldırıldı? Saltanatın kaldırılmasının nedenleri ve sonuçları nelerdir? Saltanatın kaldırılmasının önemi nedir? sorularını yanıtladık. Ayırca saltanatın kaldırılması kanunu hakkında bilgi verdik.

Saltanat Nedir?

Saltanat nedir? Nasıl işler? sorusunu yanıtlayalım. Saltanat Osmanlı İmparatorluğu’nda uygulanmış bir yönetim biçimidir. Bu yönetim biçiminde egemenlik sadece ülkeyi yöneten sultan, padişah gibi unvanlara sahip olan hükümdarın elindedir. Saltanat ile yönetilen ülkelerde hükümdarlık babadan oğula geçerdi. Hükümdar öldüğünde yerine oğullarından bir tanesi geçerdi. Hükümdarın oğlu yoksa bu durumda hükümdarın kardeşlerinden bir tanesi tahta geçerdi. Saltanat sistemi Orta Doğu’da kullanılmıştır.

Saltanat kelimesi Türkçe’ye Arapça’dan gelmiş bir sözcüktür. Türk Dil Kurumu sözlüklerinde saltanat kelimesinin sözlük anlamı “bolluk ve zenginlik, gösterişli yaşayış” olarak belirtilmektedir.

Saltanatın Kaldırılması

Türkiye’de saltanatın kaldırılması veya padişahlığın kaldırılması olayı Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 1 Kasım 1922 tarihinde onayladığı 308 numaralı kararname ile gerçekleşmiştir.

Saltanatın Kaldırılması “Türkiye Büyük Millet Meclisinin, Hukuku Hâkimiyet ve Hükümraninin Mü­messili Hakikisi Olduğuna Dair” kararname ile gerçekleşmiştir. Aşağıdaki görsellere tıklayarak Saltanatın Kaldırılması ve Osmanlı İmparatorluğu’nun sone ermesi ile ilgili kararnameleri inceleyebilirsiniz.

Osmanlı İmparatorluğunun İnkıraz Bulup Türkiye Büyük Millet Meclisi Hü­kümeti Teşekkül Ettiğine Dair Kararname

Osmanlı İmparatorluğunun İnkıraz Bulup Türkiye Büyük Millet Meclisi Hü­kümeti Teşekkül Ettiğine Dair

Türkiye Büyük Millet Meclisinin, Hukuku Hâkimiyet ve Hükümraninin Mü­messili Hakikisi Olduğuna Dair Kararname

Türkiye Büyük Millet Meclisinin, Hukuku Hâkimiyet ve Hükümraninin Mü­messili Hakikisi Olduğuna Dair

Saltanat Ne Zaman, Nerede, Nasıl ve Kim Tarafından Kaldırıldı?

Saltanatın Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1 Kasım 1922’de kabul ettiği, 308 numaralı “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin, hukuku hâkimiyet ve hükümraninin mümessili hakikisi olduğuna dair” adlı kararname ile kaldırılmıştır. Saltanatın kaldırılması Osmanlı İmparatorluğunu resmen sona erdirmiştir.

Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde Misak-ı Milli’nin kabul edilmesi sonucu İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından işgali ardından Milli Mücadele üyeleri tarafından Ankara’da açılan Büyük Millet Meclisi halkın seçtiği kişilerden oluşuyordu ve Milli Mücadele’nin yönetim merkezi haline gelmiştir. Büyük Millet Meclisi kendi üstünde yani halkın üstünde bir güç tanımamaktaydı. Milli Mücadele’nin başarıyla sonuçlanması ardından Lozan’da sonuçları görüşmek için toplanan konferansa Türk Milleti’nin gerçek temsilcisi Büyük Millet Meclisi’nin yanında İstanbul Hükümeti de çağırılmıştır. Bu olaydan sonra saltanat Milli İrade’nin önünde bir engel olarak görülmüş ve 1 Kasım 1922’de Büyük Millet Meclisi’nde alınan kararla kaldırılmıştır.

Saltanatın Kaldırılması Nedenleri

Saltanatın kaldırılmasının nedenleri nelerdir? sorusunu maddeler halinde yanıtlayalım.

  • Saltanat sistemi milli egemenlik düşüncesine uygun olmayan bir sistemdi.
  • Kurtuluş Savaşı’nın Ankara Hükümeti tarafından kazanılmasına rağmen Lozan Konferansına İstanbul Hükümeti de çağırılmıştır. Bu durum Milli İrade’ye ve milli egemenliğe karşı bir tehlike olarak görülmüştür.
  • İstanbul Hükümeti’nin Kurtuluş Savaşı esnasında Milli Mücadele’ye karşı fetva çıkartması, İngiliz uçaklarıyla Anadolu’ya havadan Milli Mücadele’yi kötüleyen kağıtlar bırakarak o zaman uçağı bilmeyen Anadolu halkında “Allah Milli Mücadele’yi istemiyor.” gibi bir algı oluşturmaya çalışması gibi şeyler yapması Milli İrade’ye ve ulusal egemenliğe karşı bir tehlike olduğu düşüncesi oluşturmuştur.
  • Büyük Millet Meclisi Hükümetinin İstanbul Hükümeti’nin de destek aldığı İtilaf Devletleri’ne karşı kesin bir zafer kazanmış olması İstanbul Hükümeti’nin artık söz sahibi olmadığını göstermiştir.
  • Ülkede iki ayrı yönetimin bulunması ülke yönetiminde, uluslararası konferanslarda ve ülke hakkında alınacak kararlarda fikir ayrılığı oluşturacağından ve zorluk çıkaracağından dolayı saltanatın kaldırılmasını uygun görmüştür.

İtilaf Devletleri’nin 27 Ekim 1922’de Büyük Millet Meclisi yanında İstanbul Hükümeti’ni de İsviçre’nin Lozan şehrinde gerçekleşecek olan konferansa davet ederek Türk yönetimleri arasında ikilik çıkartmak ve konferansta isteklerine daha kolay ulaşacaklarını düşünmüşlerdir. Bunun ardından İstanbul Hükümeti’nden Sadrazam Tevfik Paşa Büyük Millet Meclisi’ne bir telgraf çekerek konferansta Büyük Millet Meclisi tarafında olmak istediğini, yani konferansta Türk tarafı adına tüm kararları Büyük Millet Meclisi’nin vereceğini belirtmiştir. Fakat Mustafa Kemal Paşa bu teklifi geri çevirerek böyle bir çözüm yerine saltanatı kaldırarak sorunu çözmüştür.

Saltanatın Kaldırılması Sonuçları

Saltanatın kaldırılmasının sonuçları nelerdir? sorusunu maddeler halinde yanıtlayalım.

  • 600 yıllık Osmanlı Hanedanı’nın hükümdarlığı resmen sona ermiştir.
  • Milli irade ve cumhuriyet şekli yönetimin önündeki tüm engeller ortadan kaldırılmıştır.
  • Ülkedeki iki yönetimden biri ortadan kaldırıldı. Böylece ülkenin tek temsilcisi ve yöneticisi Türkiye Büyük Millet Meclisi oldu. Tüm yetkiler Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne, yani halka geçti. İki başlılık sona erdi.
  • Saltanat makamındaki hükümdarlar saltanatın yanında aynı zamanda Hilafet makamına da sahiplerdi. Saltanat makamı ortadan kaldırılınca Hilafet makamı ile ülkeyi yönetme yetkisine sahip olan kişi aynı kişi olmaktan çıktı. Yönetim artık Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndeydi. Böylece din ve devlet işleri birbirinden ayrılarak laik bir ülke yolunda ilk adım atılmış oldu.
  • İtilaf Devletleri tarafından ikilik çıkarmak için Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcileri ile İstanbul Hükümeti temsilcilerinin aynı anda çağırıldığı Lozan Konferansı’na Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcilerinin gitmemesi için bir sebep kalmamıştır.
  • İtilaf Devletleri’nin Lozan Konferansı’na İstanbul Hükümeti ile Büyük Millet Meclisi temsilcilerini aynı anda çağırarak ikilik çıkarma ve isteklerini kolayca elde edebilme çabası başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
  • Halifelik makamı siyasi gücünü kaybetti ve sembolik bir makam haline geldi.
  • İlerleyen zamanlarda yapılacak olan inkılaplar için zemin hazırlanmıştır.
  • Saltanat makamının son sahibi ve Osmanlı Hanedanına mensup son hükümdar VI. Mehmet Vahdettin 17 Kasım 1922 tarihinde ülkeyi terk etmiştir.

Süper güçler Fransa, İngiltere ve İtalya’ya karşı verilen zorlu Kurtuluş Savaşı mücadelesinin ardından ortaya çıkan yeni Ankara Hükümeti ve İstanbul Hükümeti’nin varlığı Türk halkının iki yönetim biçiminden birini seçmesi gerektiği anlamına gelmekteydi. Bu kararı vermek hem Mustafa Kemal için hem de ve Büyük Millet Meclisi vekilleri için kolay olmamıştır. Bu olayların ardından Mustafa Kemal kendi düşünceleri ışığında Büyük Millet Meclisi vekillerinin fikir birliği ile yeni yönetim biçimini cumhuriyet olarak ilan etmiştir. Yeni yönetim biçiminin cumhuriyet olarak kabul edilmesinin ardından eski yönetim şekli saltanat kaldırılmıştır. Saltanatın kaldırılması Büyük Millet Meclisi’ndeki saltanat yanlısı vekiller ve saltanat yanlısı halk tarafından olumlu karşılanmamıştır.

Saltanatın kaldırılması kararını vermeden önce de oldukları gibi karardan sonra da bazı sıkıntılar çıkarmışlardır. Fakat Mustafa Kemal’in siyasi alandaki yeteneği ile ve yanındaki Büyük Millet Meclisi üyelerinin desteği ile saltanat yanlısı topluluk ikna edilmiş veya susturulmuştur. Kısacası aslında saltanat yönetim şeklini isterken aynı zamanda bağımsızlığı da sonuna kadar savunan vekiller ve halk başarıyla sonuçlanan bir ikna süreci sonunda hilafet makamının kaldırılmaması vaat edilerek saltanat yanlısı vekiller ve halk susturulmuştur.

Saltanatın Kaldırılması Önemi

Saltanatın kaldırılmasının önemi nedir? sorusunu maddeler halinde yanıtlayalım.

  • Büyük Millet Meclisinin ilk inkılabı olmuştur.
  • Mustafa Kemal’in ilkelerinden Cumhuriyetçilik ilkesi doğrultusunda yapılmış temel inkılaptır. Cumhuriyetçilik ilkesi inkılaplarının başlangıcıdır.
  • Cumhuriyet yönetim biçimine geçiş süreci hızlanmıştır ve bu süreçte cumhuriyet yönetim biçimine geçmek için tüm engeller ortadan kalkmıştır.
  • 16 Mart 1920 tarihinde İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından işgali ardından merkezi İstanbul olan Osmanlı Hükümeti yok sayılmıştır ve bu tarihte resmi olmasa da saltanat sona ermiş kabul edilmiştir. Saltanatın sona ermiş kabul edilmesi ve kararların artık Ankara merkezli Büyük Millet Meclisi hükümeti tarafından verilmesi bu hükümetin cumhuriyet yönetim biçimi ile ülkeyi yöneteceğini ve geçici olmadığını göstermiştir.
  • Büyük Millet Meclisi’nde saltanat makamı kaldırılırken hilafet makamının ülkedeki yerinin ülkenin içinde olduğu durumdan çıktıktan sonra karar verileceği belirtilmiştir. Bunun ardından Büyük Millet Meclisi yeni halifenin kim olacağına daha karar vermeden son Osmanlı padişahı Vahdettin 17 Kasım 1922 tarihinde kendisini halife olarak nitelendirerek İngiliz donanmasının yardımıyla ülkeden kaçtı. Bunun üzerine Büyük Millet Meclisi 18 Kasım 1922 tarihinde yaptığı bir açıklama ile meclisin Vahdettin’e halife sıfatını vermediğini belirtmiştir.
  • Saltanat makamı kaldırılırken verilen hilafet makamı kaldırılmayacak vaatini gerçekleştirerek isyan veya benzeri bir sıkıntı çıkmasını engellemek isteyen Büyük Millet Meclisi 20 Kasım 1922 tarihinde toplanıp verdiği bir karar üzerine Osmanlı Hanedanı üyelerinden Abdülmecid’i halife ilan etmiştir.
  • Bu olaylar sonucunda son Osmanlı padişahı Vahdettin önce Malta adasına, ardından Hicaz yarımadasına gitmiştir. Daha sonrasında ise İtalya’nın kuzeyinde bulunan San Remo’da 1926 yılında, 65 yaşında, hayatını kaybetmiştir.

Not: Bu konuyla ilgili olarak Saltanatın Kaldırılması ve Meclis’teki Tartışmaları başlıklı yazımızı da inceleyebilirsiniz.

Yorum Yapın

Yorumunuzdan sonra Adınızı ve E-posta adresinizi yazabilirsiniz. E-posta adresiniz yayınlanmayacak.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.

Ders: Tarih, kullanıcı deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Sitemizi kullanmaya devam ederek çerez politikamızı onayladığınızı kabul edeceğiz. Kapat Ayrıntılı Bilgi