Lale Devri Nedir? Lale Devri Yenilikleri Nelerdir?

Lale Devri Ne Zaman Başladı? Patrona Halil İsyanı Nedir?

Lale Devri Nedir?
8 16.944

Lale Devri, Osmanlı İmparatorluğu’nun Batı ile etkileşiminin ve yeniliklerin zirvesini yaşadığı bir dönemdir.

Lale Devri Nedir?

Lale Devri, Osmanlı İmparatorluğu sürecinde 12 yıl sürmüş olan bir dönemdir. 1718 yılında Pasarofça Antlaşması’nın imzalanması ile başlamış, Patrona Halil İsyanı ile de son bulmuştur. O döneme yeniliklerin ve eğlencenin dönemi diyebiliriz. Lale Devri süresince, batı ile olan ilişkiler gelişmiş ve reform hareketleri başlamıştır. Diğer ülkelerle, özellikle Avrupa ile olan kültürel etkileşim bu dönemde oldukça artmıştır.

Lale Devri İsmini Nereden Almıştır?

Günümüzde Lale Devri olarak adlandırdığımız dönem, o zamanlarda Lale Devri olarak adlandırılmıyordu. O zamanlarda “zevk ve sefa” dönemi olarak anılmaktaydı. “Lale Devri” tabirinin kullanılması oldukça geç olmuştur. Bu tabiri ilk kez Yahya Kemal Beyatlı tarafından Ahmet Refik Altınay ile bir sohbet esnasında kullanmıştır. Yahya Kemal, Osmanlı dönemindeki bu refah, yenilik ve değişim dönemi tabir etmek için bu tabiri uygun görmüştür. Ahmet Refik Altınay da Lale Devri dönemini anlatan bir kitap yazmıştır. Ayrıca İkdam Gazetesi’nde yayımlanan bir yazısında da Lale Devri’nden bahsetmiştir. Bu olaylardan sonra dönemin adı Lale Devri olarak anılmaya başlanmış ve öyle kalmıştır.

Lale Devri Nedenleri

Lale Devri, 1718 yılında imzalanan Pasarofça Antlaşması ile başlamıştır. Bu antlaşma sonrasındaki barış dönemi, çeşitli değişimler ve reformlar için elverişli bir ortam yaratmış oldu. Devlet yapısının o dönemki hali pek içi açıcı değildi. Bu Lale Devri’ni başlatan önemli sebeplerden bir tanesiydi. Devletin yapısında düzeltmeler yapmak amacı ile reformlarla dolu bir dönem yaşandı denebilir. Devlet yapısı içerinde yapması gerekenleri  doğru şekilde yapmayan birimler bulunmaktaydı. Askeri yapıda da problemler ve aksaklıklar söz konuydu. Bunların yanı sıra, çeşitli alanlardaki gerilikler de devleti ve toplumu etkilemekteydi. Teknoloji alanında gelişmeler ve yenilikler takip edilememişti dolayısıyla büyük bir gerilik söz konusuydu. Yalnızca teknoloji değil; sağlık, sanat, edebiyat, resim vb. alanlarda da diğer devletlere özellikle de batıya ayak uydurma konusunda problemler bulunmaktaydı. Bu sebeplerden ötürü batıyı gözlemlemeye ve bazı özelliklerle yeniliklere devlet işleyişine entegre etme çabası başladı. Bu neden ve sonrasındaki bu çaba Lale Devri’nin başlamasına sebep oldu.

Lale Devri’nde Yapılan Yenilikler

Lale Devri’nde oldukça fazla yenilik yapılmıştır. Bunlardan en önemlisi ilk matbaanın kurulmasıdır. 1727 yılında İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi tarafından Avrupa’dan getirilmiştir. Bu matbaadan bir süreliğine dini kitap basılması yasaklanmıştır. Bunun yanı sıra, Avrupa’da olan gelişmeleri daha yakından incelemek ve gözlemek amacı ile Çelebi Mehmet Efendi Fransa’ya elçi olarak gönderilmiştir. Ayrıca bu dönemde mimar alanında da gelişmeler yaşanmıştır. Ahşaptan evler de yapılmıştır. 1728 yılında yapılan III. Ahmet Çeşmesi dönemin önemli yapılarındandır. 1720 yılında ilk itfaiye teşkilatı kurulmuştur. Bu teşkilatın adı “Tulumbacı Ocağı”dır. Yeniçeri Ocağı’na bağlı olarak kurulmuştur. Sağlık alanında da bu dönemde ilk çiçek aşısının yapıldığını söyleyebiliriz. Bunun dışında kağıt, cam, seramik vb. gibi fabrikalar kurulmuştur. Ayrıca birçok yeni kütüphane de açılmıştır. Bu dönemde tercüme heyetleri de kurulmuştur.

Lale Devri’ne Ait Eserler

Lale Devri döneminde yapılan yenilikler yanında dönemin eserlerinin sayısında da oldukça fazla artış olmuştur. Önemli eserlerden ilki 1728 yılında yapılan III. Ahmet Çeşmesi’dir. Bunu yanı sıra, su ihtiyaçlarının karşılanması amacı ile “Deryayi Sim” isimli bir su bendi de yaptırılmıştı. Bu dönemde matbaanın gelmesiyle beraber oldukça fazla sayıda edebi eser de basılmıştır. Örneğin;

  • Kitab-ı Lugat-ı Vankulu
  • Tuhfetü’l-Kibâr fî Esfâri’l-Bihâr
  • Tarih-i Seyyah
  • Tarih-i Hind-i Garbi
  • Târîh-i Timur-ı Gûrkân,

bu dönemde yazılan eserlerdendir. Bunlar dışında mimari eserler de oldukça fazladır. Örnek vermek gerekirse, Üsküdar Yeni Vâlide Câmii, Damat İbrahim Paşa Camii ve Külliyesi, Çorlulu Ali Paşa Medresesi, Mesire Çeşmesi vb. yapılar da bu dönemde yaptırılmışlardı.

Patrona Halil İsyanı Nedir?

Lale Devri, 1730 yılında gerçekleşen Patrona Halil İsyanı ile son bulmuştur. Patrona Halil İsyanı, 12 yıl süren Lale Devri boyunca sadrazamlık görevinde bulunan Damat İbrahim Paşa’ya karşı bir duruş sergileyen devlet adamlarının başlattığı bir isyandı. Yapılan yenilikleri kendi otoritelerini sarstığını düşünen bu devlet adamları, Yeniçeri Ocağına da yenilikler yapılacağını söyleyerek Yeniçeri Ocağını kışkırttılar. Bunlar gerçekleşirken, aynı zamanda ekonomik ve siyasi sorunlar da devletin gündemindeydi. Bu durum, Damat İbrahim Paşa’ya karşı çıkacak daha fazla insan olmasına yol açtı. Devlet adamları, isyan için hazırlıklara başladılar ve daha önce de çeşitli olaylara karışmış, iki kez idam cezasına çarptırılmış “Patrona” lakaplı Halil’i buldular. Patrona Halil, Beyazıt Camii önünde isyanı başlattı ve kısa sürede oldukça fazla destek gördü. İsyan dönemin padişahı 3. Ahmet tarafından batırılmaya çalışıldı fakat başarılı olmadı. 3. Ahmet tahtını 1. Mahmut’a bıraktı. İlerleyen zamanlarda 1. Mahmut elebaşı denebilecek isyancıları saraya çağırdı ve boğdurdu.

Lale Devri Sonuçları

Devlet büyüklerinin büyük bir refah içinde yaşıyor olması, bazı devlet adamlarını ve halkın belli bir kısmını rahatsız etmekteydi. İnsanların bu durumlardan rahatsızlık duydukları dönemde ortaya çıkan son problem de düzenlenen sahte seferdi. İran Savaşı’nın olduğu süreçte zamanında fethedilmiş kalelerin satıldığı söylentisi üzerine sefer düzenlenmesi istenmişti. Fakat 3. Ahmet gerçek bir sefer düzenlemektense, kayıklarla açılıp geri dönmüştür. Bu olayın duyulması üzerine devlet yönetimine karşı bir duruş sergileyen insanlar iyice sinirlenmişlerdi. Bu durum Lale Devri’nin bitmesine yol açan son olay olmuştur.

Lale Devri Önemi

Reform hareketi ve yenileşme doğrultusunda Lale Devri döneminde oldukça fazla yenilik yapılmıştır. Bunlara yeni binalar ve yapılar da dahildir. Bu dönemde, ilk yangın söndürme merkezi olan “Tulumbacı Ocağı” kurulmuştur. Bunun yanı sıra yapılan en önemli yeniliklerden biri olan matbaa, İbrahim Müteferrika sayesinde kurulmuştur. Matbaanın kurulması her şeyi çok etkilemiştir dolayısıyla oldukça önemlidir. Yine Lale Devri’nde atılan başka önemli bir adım da tersaneler kurulmasıydı. Bu tersaneler sayesinde daha önce hiç yapılmamış tarzda gemiler (üç ambarlı gemiler) yapıldı. Somut ve maddi yeniliklerin yanı sıra, düşünce alanında da oldukça önemli yenilikler vardır. Kısacası, bu dönemde yapılan yenilikler sadece o dönemi etkilemekle kalmamıştır. Bu yeniliklerin günümüze de etkileri büyük olduğunda oldukça önemli bir dönemdir.

8 Yorum Yapıldı
  1. Serap Türcan Diyor ki:

    Lale Devri ıslahatları tamamı bunlar mı

  2. Muhammed Diyor ki:

    Lale Devri ile ilgili soru yazının içinde var. Hala neden soruyorsunuz anlayamıyorum. Okumuyor musunuz yazıyı?

  3. Seyithan Diyor ki:

    lale devri ismini nerden alıyor?

  4. Selen Diyor ki:

    Lale Devri tarihi boyunca her yerde lale dikimi mi yapılmış yani.

  5. Sude Diyor ki:

    Lale Devri ismini ilk kim verdi? Refik Altınay mı?

    1. Editör Diyor ki:

      Lale devri ismini ilk kendisi kullanmıştır.

    2. Tuncel Diyor ki:

      Lale Devri adını ilk Yahya Kemal Beyatlı kullanmadı mı ya?

      1. Selen Diyor ki:

        Evet, Lale Devri konusunda katılıyorum size.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.

Ders: Tarih, kullanıcı deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Sitemizi kullanmaya devam ederek çerez politikamızı onayladığınızı kabul edeceğiz. KapatAyrıntılı Bilgi