Ders: Tarih
Türkiye'nin Tarih Dersi Sayfası! Tarih dersi ve Tarih ile ilgili özgün yazılı ve görsel içerikler. Tarih ile ilgili her şey burada!

İstimalet Nedir? İskan ve İstimalet Arasındaki Farklar

İstimalet Politikası Osmanlı Devleti'nde Nasıl Uygulamıştır?

Osmanlı Devleti’nin uyguladığı iskan ve istimalet politikalarının amacı ele geçirilen bölgelerde kalıcılığı sağlamaktır.

İstimalet Politikası Nedir?
0 43.143

İnsanoğlu kendini güvende hissedebilmek, rahat bir yaşam sürebilmek, varlığını ve kültürünü sonraki kuşaklara aktarabilmek için tarih boyunca mücadele etmiştir. İnsan daima çevresiyle ve doğayla iletişim içinde olmak zorunda kalmıştır ve “yerleşmek” daima bu iletişimin kurulmasındaki en önemli etkenlerden biri olmuştur. Osmanlı Devleti, küçük beylikler halinde yerleşim kurmak ve varlığını sürdürmekten bir devlet olmaya geçiş yaptığı dönemde birçok fetih yapmış, yeni topraklar kazanmıştır. Bu sayede sınırlarını büyük ölçüde genişleten ve birçok bölgede hakimiyet kuran Osmanlı Devleti, bu zamanda birçok politika uygulayarak bölge halkını kazanmayı ve fetihlerini sürekli hale getirmeyi hedeflemiştir. Bu politikalardan biri de istimalet politikasıdır.

İstimalet Politikası Nedir?

Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda uyguladığı politikalardan biri de İstimalet politikası olmuştur. İstimalet politikası diğer bir deyişle hoşgörü politikası anlamına gelmektedir. İstimalet politikasını yeni fethettiği topraklarda uygulamaya koyan Osmanlı Devleti, bölge halkının her türlü inanış ve yaşayış biçimlerine saygılı ve hoşgörülü davranmıştır. Halkın örf ve adetlerine, dinine ve yaşayış biçimine saygı gösterilmiştir. Aynı zamanda feodal beylerle uğraşmakta olan Osmanlı Devleti hoşgörülü tutumuyla bölge halkını kazanmayı başarmış ve fethettiği topraklarda uzun yıllar hakimiyet kurabilmiştir. Eğer Osmanlı Devleti böyle bir tutum izlemeseydi inanışlarına ve yaşam biçimine saygı gösterilmeyen halk zamanla ayaklanacak ve Osmanlı’ya karşı çıkacaktı. Örf ve adetleri değiştirilmeye çalışan halk Osmanlı Devleti’nin yönetiminden kurtulmak için isyan ve olaylar çıkaracaktı. Bu durum devlette birçok iç karışıklığa ve kaosa neden olacaktı.

Bu huzursuzluklar ve ufak ayaklanmalar uzun vadede Osmanlı Devleti’nin merkezi otoritesini sarsacak ve yeni fetihlerin gerçekleşmesine ayak bağı olacaktı. Dolayısıyla devletin sınırlarını büyütmesi de yavaşlayacak, belki de duracaktı. Ünlü tarihçimiz Halil İnalcık’ın kelimeleriyle istimalet politikası; “Hoşgörü ile kendi tarafına kazanma anlamına gelmektedir. Toprağı yurtluk olarak alan osmanlı alpları ve nökerleri, geçimleri için Rum köylüsünün yerlerinde kalmasına muhtaçtı. İstimâlet politikası zorunlu idi.” şeklinde anlatılmıştır.

İskan Politikası Nedir?

İskan, insanların bir bölgede yaşam sürebilmesi için o bölgeye yerleşmesi anlamına gelir. Osmanlı Devleti, fethettikleri topraklarda kalıcı olmak, fethedilen bölgede tam hakimiyet ve otorite kurabilmek adına fethettiği yerleri Türkleştirmeyi amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda Osmanlı Devleti yeni fethettiği bölgelere kendi ülkesindeki Türkleri yerleştirmiştir. Ayrıca iskan politikasıyla birlikte, ülke içinde iç huzurun bozulmasına yol açabilecek uyumsuz grupların farklı yerlerde yaşaması sağlanmış, böylelikle ülkedeki iç karışıklıklar da azalmıştır.

Osmanlı Devleti içinde göçebe yaşam süren insan toplulukları da bu bölgelere yerleştirilmiş, böylece devletin bütünlüğü sağlanmıştır. Böylelikle hem ülkedeki halkın hem de iskan ettirilen toplulukların ekonomik şartları da daha iyi duruma gelmiştir. Bunların yanı sıra, iskan politikası Osmanlı’nın toprak kaybettiği dönemde daha kötü durumları da bir çığ gibi beraberinde getirmiştir. Daha önceden iskan ettirilen halk, toprak kayıpları sonucunda ülkeye geri dönmüştür, bu da devletin hem ekonomik hem de sosyal anlamda gerilemesine neden olmuştur. Göçebelikler, iç kargaşalar ve zorbalıklar artmış; iç huzur bozulmuştur. Bu durumdan ders alan Osmanlı Devleti 18. yüzyılda da iskan politikası uygulamış, ancak bu politikayı sadece ülke içinde uygulamıştır.

Oymakların belirli toprakların başına yerleştirilmesi ve ziraat uygulamalarını geliştirmek adına bu politikadan faydalanılmıştır. Osmanlı iskan politikası uyguladığı dönemde özellikle Türkmen halkını iskan etmiştir. Türkmenlerin iskan ettirilmesindeki amaç devletin iç ve dış güvenliğini sağlamaktır. İskan ettirilen Türkmen halkının geri dönmesi yasaklanmış, karşılığında ise halktan vergi alınmamıştır. Ayrıca iskan politikası ilk olarak Orhan Bey zamanında uygulanmıştır. Osmanlı’daki iskan hareketleri Batı Anadolu’dan başlayarak, daha sonra Balkanlar, Ortadoğu, Kuzey Afrika, Kafkaslar ve Arap Yarımadası olmak üzere Osmanlı fetihlerini izlemiştir.

İskan ve İstimalet Politikaları Osmanlı Devleti’nde Nasıl Uygulamıştır?

İskan politikasını uygulamaya koyan Osmanlı Devleti sırasıyla önce fethedilen bölgelere Türkmen azınlıkları yerleştirmiş, iskan ettirilen halkın belirli bir süre boyunca ihtiyaçlarını karşılamıştır. Bu sayede Osmanlı, halkı iskana teşvik etmiştir. Ayrıca, iskan ettirilen insanlara topraklar verilmiş ve bu toprakları işletmeleri istenmiştir. Toprakları işleten halktan devlet vergi almamıştır. İslamı ve Türkleşmeyi yaymayı hedefleyen Osmanlı Devleti, bölgelere yerleştirdiği halkın üretken olması ve uzun süre orada kalması için onlara topraklar vermiştir. İskan ettirilen halkın geri dönmesi böylece bir nevi yasaklanmış, engellenmiş olmuştur.

Böylece topraklar da gelir kaynağı haline gelmiş aynı zamanda verimli kullanılmıştır. İskân konusu genel olarak ele alındığında Osmanlı Devleti’nin dört temel çıkarı elde etmeyi hedeflediği gözlemlenir: Bölgeyi Türkleştirmek-İslamlaştırmak, düzenli asker sağlamak ve ordu ihtiyacını karşılamak, üretimde sürekliliği sağlamak ve vergi kontrolünü elinde tutmak. Osmanlı Devleti’nin iskan politikasını şekillendiren iki önemli faktörden biri Türk Kültürü, diğeri ise İslam Kültürü’dür.

İskan ve İstimalet Politikaları Arasındaki Farklar

İstimalet politikası Osmanlı Devleti tarafından bir gelenek gibi yüzyıllarca uygulanmıştır. Bu politikanın esası hoşgörülü davranmak ve tahammül etmektir. İstimalet politikası ile iskan politikası arasında ufak farklar vardır ve iki politikayı birbirine karıştırmamak gerekir. İskan politikasında bölgeyi Müslümanlaştırmak, Türkleştirmek amacıyla bölgeye Müslüman Türk halkı yerleştirmek söz konusu iken istimalet politikasında yeni fethedilen yerlerde hoşgörü siyaseti takip edilmiş ve reayaya inançları konusunda saygılı yaklaşılmıştır.

Sonuç olarak, istimalet politikasıyla daha hoşgörülü bir tutum izlenirken iskan politikasıyla bölge halkının mevcut yaşam biçimi, adetleri ve inanışları üzerinde etki yaratmak; halkı Türkleştirmek amaçlanmıştır. Böylelikle Türkmenler konar-göçer yaşam biçiminden yerleşik hayata geçmişlerdir. Ayrıca anlaşamayan azınlıkların birbirinden ayrılması sağlanarak ülkede iç huzur sağlanmış, fethedilen bölgelerdeki gayrimüslim halkın ayaklanması da engellenmiştir. Osmanlı Devleti’nin bu politikaları uygulamaktaki amacı fetihlerin sürekliliğini sağlamak, yeni fethedilen yerlerde Türk nüfusunu artırmak ve Türk kültürünü yaymaktı.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.

Ders: Tarih, kullanıcı deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Sitemizi kullanmaya devam ederek çerez politikamızı onayladığınızı kabul edeceğiz. Kapat Ayrıntılı Bilgi